عقايد خود استفاده كند و بار ديگر تحرّكى در جامعه براى توجه به معرفت و عبادت و بندگى خداوند ايجاد كند . گرچه ظاهرا مقصود اصلى در اين دعاها ، همان معرفت و عبادت بوده ، اما با توجه به تعابيرى كه وجود دارد ، مىتوان گفت كه مردم مىتوانستند از لابلاى اين تعبيرات با مفاهيم سياسى مورد نظر امام سجاد عليه السّلام آشنا شوند . صحيفهء سجاديّهء مشهور ، كه اندكى بيش از پنجاه دعا را دربردارد ، تنها بخشى از دعاهاى امام سجاد عليه السّلام است كه گردآورى شده است . در مجموعه‌هاى ديگرى نيز به گردآورى دعاها پرداخته‌اند كه تعداد اين مجموعه‌ها با صحيفهء معروف ، به شش عدد رسيده و برخى از آنها حاوى بيش از صد و هشتاد است . « 1 » دعاهاى مزبور نه تنها در ميان شيعيان ، بلكه در ميان اهل سنت نيز وجود داشت . « 2 » و اين حاكى از آن است كه دعاهاى امام سجاد عليه السّلام در جامعهء آن روز نفوذ كرده است . در ميان ائمهء شيعه ، امام سجّاد عليه السّلام بيشتر از همه به ارائهء اين گونه دعاها شهرت دارد . در ميان دعاها ، تعبيرى وجود دارد كه اغلب تكرار شده و كمتر دعايى است كه از اين تعبير خالى باشد . اين تعبير ، « صلوات بر محمد و آل محمد » است و اساسا يكى از علائم دعاهاى درست همين است . زمانى كه حتى قرار دادن نام على بر فرزندان تقبيح مىشد و افراد بدين دليل مورد تهديد قرار مىگيرند و كار امويان جز با دشنام دادن به على عليه السّلام مستقيم نمىشود ، « 3 » به كار گرفتن اين تعبير ارزش خود را به خوبى نشان مىدهد . تعبيرهايى شبيه « محمد و آله الطيبين الطاهرين الأخيار الأنجبين » ، « 4 » از نمونه‌هايى است كه چند بار تكرار شده است . تكيهء امام در پيوند دادن محمد و آل او ، امرى است كه خداوند آن را ضمن دستور بر صلوات بر رسول آورده و اهميت زيادى براى بيان عقايد شيعى دارد . قبل از نقل برخى از مضامين دعاهاى امام ، نقل روايتى در تحكيم پيوند محمد و آل محمد از امام سجاد عليه السّلام مناسب است . آن حضرت مىفرمود : « إنّ الله فرض على العالم الصلاة على »

--> ( 1 ) . الذريعة ، ج 15 ، صص 21 - 18 ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 11 ، ص 192 ، ج 6 ، صص 186 - 178 ، ج 5 ، ص 113 ( 3 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 13 ، ص 220 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 184 ( 4 ) . صحيفه سجاديه ، دعاى 6 ، فقرهء 24